Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością często pytają, czy mogą prowadzić działalność konkurencyjną względem spółki, której są udziałowcami. Odpowiedź nie jest oczywista – a jej konsekwencje mogą być poważne. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy wspólnik może konkurować ze swoją spółką oraz jak skutecznie ograniczyć taką możliwość.
Czy wspólnik ma ustawowy zakaz konkurencji?
Kodeks spółek handlowych nie zawiera ogólnego zakazu konkurencji wobec wspólnika spółki z o.o. Inaczej niż członkowie zarządu (których obowiązuje ustawowy zakaz konkurencji – art. 211 KSH), wspólnik może prowadzić działalność konkurencyjną względem spółki, chyba że co innego wynika z postanowień umowy spółki lub z innego zobowiązania.
W praktyce oznacza to, że jeśli wspólnicy nie uregulują tej kwestii świadomie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby któryś z nich otworzył działalność konkurencyjną – nawet na tym samym rynku, co spółka.
Jak ustanowić zakaz konkurencji dla wspólnika?
Ustanowić zakaz konkurencji dla wspólnika spółki z o.o. można na kilka sposobów. Każdy z nich różni się zakresem, skutecznością i elastycznością:
1. Umowa spółki
Najczęstszym i najpewniejszym sposobem jest wprowadzenie odpowiedniego zapisu do umowy spółki z o.o. Taka klauzula może np.:
- zakazywać prowadzenia określonego rodzaju działalności,
- obejmować konkretne rynki lub branże,
- zakazywać uczestnictwa w konkurencyjnych spółkach jako wspólnik lub członek zarządu,
- obowiązywać w trakcie trwania uczestnictwa w spółce, a czasem także po jego zakończeniu (tzw. zakaz post-joint venture).
2. Umowa wspólników (SHA)
Coraz częściej wspólnicy zawierają tzw. umowy wspólników (shareholders’ agreements, SHA), które uzupełniają lub rozwijają postanowienia umowy spółki. To szczególnie przydatne, gdy nie ma jednomyślności co do zmian w umowie spółki albo gdy wspólnicy chcą zachować większą elastyczność w ustaleniach.W SHA można zawrzeć zobowiązania dotyczące zakazu konkurencji, np.:
- zakaz inwestowania w konkurencyjne firmy,
- zakaz podejmowania współpracy z klientami spółki,
- obowiązek informowania o zamiarze rozpoczęcia nowej działalności.
3. Umowa cywilnoprawna ze spółką
Kolejnym sposobem jest zawarcie odrębnej umowy między spółką a wspólnikiem. To bardzo elastyczne rozwiązanie – nie wymaga zmiany umowy spółki i może dotyczyć tylko wybranych osób (np. wspólnika większościowego lub wspólnika zatrudnionego w spółce).Konsekwencje naruszenia zakazu konkurencji
Jeśli zakaz konkurencji został skutecznie ustanowiony, jego złamanie może skutkować poważnymi konsekwencjami, w tym:
- odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec spółki lub innych wspólników,
- obowiązkiem zapłaty kary umownej,
- utratą udziałów (np. w wyniku przymusowego wykupu),
- a nawet – w skrajnych przypadkach – wyłączeniem wspólnika ze spółki przez sąd (gdy jego działania zagrażają interesowi spółki – art. 266 KSH).
Podsumowanie
Zakaz konkurencji dla wspólnika spółki z o.o. nie wynika automatycznie z przepisów prawa. Aby skutecznie zabezpieczyć interesy spółki, warto:
- przewidzieć taką klauzulę w umowie spółki lub SHA,
- zawrzeć dodatkową umowę ze wspólnikiem, gdy sytuacja tego wymaga,
- jasno określić, co uznaje się za działalność konkurencyjną,
- przewidzieć realne sankcje za naruszenie zakazu.
Masz pytania o zakaz konkurencji w Twojej spółce? Skontaktuj się z naszą kancelarią – doradzimy, jak najlepiej zabezpieczyć interesy Twojej spółki i zapobiec sporom między wspólnikami.